کمکس (Chemex) یک ابزار دم آوری قهوه است که به دلیل طراحی منحصربهفرد و جذاب و سادگی استفاده، در میان علاقهمندان به قهوه جایگاه ویژهای دارد. در این مقاله، به بررسی طراحی، تاریخچه، روش استفاده و نکات مهم در تهیه قهوه با کمکس میپردازیم.
کمکس چیست؟
قهوه ساز کمکس یک ابزار دستی برای تهیه قهوه است. که به کمک آن میتوان قهوه را به روش پور اُور (Pour Over) دم کرد. و در دسته بندی قهوه های دمی و چکه ای قرار میگیرد. استفاده از کمکس نسبتا ساده است و درعین حال به خاطر طراحی خاص و فیلتر های ضخیم و مخصوص آن، یک قهوه بسیار با کیفیت و خالص از این روش به دست می آید.
طراحی و اجزا قهوه ساز کمکس
کمکس طراحی بسیار زیبا و جذابی دارد، زیبایی در عین سادگی! در نگاه اول احتمالا شبیه به ساعت شنی به نظر میرسد. هدف اصلی در طراحی کمکس، ساده تر و جذاب تر کردن دم آوری یک فنجان قهوه در خانه بوده است. قهوهساز کمکس شامل یک قیف شیشهای و فیلتر ساخته شده از الیاف کاغذ با ضخامت بیشتر از کاغذ معمولی است که بیشتر روغن قهوه را میگیرد در نتیجه طعم قهوه با قهوههای دیگر تفاوت دارد.

قهوهساز کمکس از دو بخش اصلی تشکیل میشود:
- بدنه شیشهای: از شیشه بوروسیلیکات مقاوم در برابر حرار تساخته شده و شامل یک قیف در بالا و یک محفظه جمعآوری قهوه در پایین است که بهصورت یکپارچه طراحی شدهاند. و همچنین یک یقه چوبی در میانه این بدنه وجود دارد که هم برای محافظت از دست در برابر حرارت زیاد و هم برای زیبایی بیشتر کاربرد دارد. البته مدل دیگری از این وسیله، بدون یقه چوبی و با یک دسته شیشه ای است.
- فیلتر کاغذی مخصوص: این فیلترها ۲۰ تا ۳۰ درصد ضخیمتر از فیلترهای معمولی هستند و روغنها و ذرات معلق قهوه را جذب میکنند، که نتیجه آن قهوهای شفاف و با طعم خالص است.
کمکس در سایزهای سه، شش و هشت و ده کاپ تولید میشود و اندازه فیلتر هر یک از آنها متفاوت میباشد.
بیشتر بخوانید: فرق اسپرسو با قهوه
تاریخچه کمکس
کمکس در سال ۱۹۴۱ توسط پیتر شلومبوم (Peter Schlumbohm)، شیمیدان آلمانی-آمریکایی، اختراع شد. او با الهام از تجهیزات آزمایشگاهی مانند قیف شیشهای و اِرلِن مایِر، دستگاهی طراحی کرد که ترکیبی از زیبایی و کارایی را ارائه میدهد. این طراحی بهقدری برجسته و خلاقانه و کاربردی بود که در موزه هنر مدرن نیویورک به نمایش درآمد و تا امروز بهعنوان یکی از نمادهای طراحی صنعتی شناخته میشود.
روش تهیه قهوه با کمکس
برای تهیه قهوه با کمکس، به ترازو، کتل (کتری)، کمکس و فیلتر مخصوص کمکس نیاز داریم.
مراحل تهیه قهوه با کمکس:
- آمادهسازی فیلتر و دستگاه:
- فیلتر کاغذی را در قسمت قیف کمکس قرار دهید، بهطوریکه قسمت سهلایه فیلتر در سمت دهانه خروجی باشد.
- مقداری آب داغ روی فیلتر بریزید تا بوی کاغذ از بین برود و دستگاه گرم شود؛ سپس آب را تخلیه کنید.
- آسیاب و اضافهکردن قهوه:
- ۳۰ گرم دانه قهوه را با درجه آسیاب متوسط به سمت درشت (کمی درشتتر از فیلترهای معمولی) آسیاب کنید.
- قهوه آسیابشده را در فیلتر بریزید و سطح آن را صاف کنید.
- بلومینگ (Blooming):
- حدود ۶۰ میلیلیتر آب با دمای ۹۲ تا ۹۶ درجه سانتیگراد را بهصورت دایره ای روی قهوه بریزید تا تمام سطح آن خیس شود.
- ۳۰ تا ۴۰ ثانیه صبر کنید تا گازهای موجود در قهوه آزاد شوند؛ این مرحله به “شکفت قهوه” یا بلومینگ شناخته میشود و به بهبود طعم نهایی کمک میکند.

- دمآوری اصلی:
- مابقی آب (حدود ۴۴۰ میلیلیتر) را بهصورت دورانی و آهسته در مدت ۲ تا ۳ دقیقه روی قهوه بریزید.
- پس از اتمام ریختن آب، صبر کنید تا تمام مایع از فیلتر عبور کند؛ این فرآیند باید در مجموع ۴ تا ۵ دقیقه طول بکشد.
- سرو قهوه:
- فیلتر حاوی تفاله قهوه را برداشته و قهوه آمادهشده را در فنجان موردنظر سرو کنید.

بهترین قهوه برای کمکس
با قهوه ساز کمکس بهتر است از قهوههای تک خاستگاه با رست روشن تا متوسط استفاده کنید. فیلتر ضخیم کمکس مقدار زیادی از روغن قهوه را میگیرد. به همین دلیل، طعمهای میوهای و گلی و ترشی دلپذیر قهوه در این روش بهتر حس میشوند. قهوه با رست تیره در کمکس طعمی تلخ و کمتنوع پیدا میکند، چون بخشی از سنگینی و غلظتی که از آن انتظار دارید، پشت فیلتر باقی میماند.
از نظر خاستگاه، قهوهی شستهشدهی اتیوپی مانند یرگاچف اتیوپی که طعمهای گلی و مرکباتی دارد و قهوهی کنیا ترشیای شبیه طعم توتها دارد. قهوه های کلمبیا و گواتمالا هم برای کسانی مناسباند که قهوهای متعادلتر با تهمزهی شکلاتی میخواهند. قهوهای که یک هفته تا یک ماه از تاریخ رست آن گذشته باشد و درست پیش از دمآوری آسیاب شود، طعم کاملتری در فنجان خواهد داشت.
تمیز کردن و نگهداری کمکس
برای تمیز کردن کمکس بعد از هر بار استفاده، آب گرم و کمی مایع ظرف شویی ملایم کافی است. داخل ظرف را هم با برس بطری دسته بلند بشویید. اگر مدل کلاسیک دارید، پیش از شستن بند چرمی را باز کنید و یقهی چوبی را جدا کنید. چوب نباید در آب بماند و برای شستن در ماشین ظرفشویی هم مناسب نیست.
اگر بعد از چند هفته لکههای قهوهای یا رسوب آهکی در کف ظرف باقی ماند، یک لیوان سرکهی سفید و یک لیوان آب گرم داخل کمکس بریزید و ۳۰ دقیقه صبر کنید. سپس ظرف را چند بار با آب بشویید تا بوی سرکه از بین برود. شیشهی بوروسیلیکات در برابر گرما مقاوم است، اما بهتر است کمکس سرد را ناگهان زیر آب جوش نگیرید و آن را مستقیم روی شعله نگذارید. پس از خشک شدن کامل، کمکس را دور از لبهی کابینت و در جایی نگه دارید که ضربه نخورد. فیلترهای کاغذی را هم در کیسهای دربسته نگه دارید تا بوی آشپزخانه را جذب نکنند.
بیشتر بخوانید: علت خواب آلودگی بعد از خوردن قهوه
مقایسه کمکس با V60 و فرنچ پرس
کمکس و V60 هر دو روش ریزشی (پور اور) هستند؛ یعنی آب روی قهوه ریخته میشود و از فیلتر عبور میکند. اما فرنچ پرس از روش غوطهوری استفاده میکند. تفاوت روش دمآوری و جنس فیلتر باعث میشود طعم قهوه در این سه وسیله با هم فرق داشته باشد.
|
ویژگی |
کمکس |
V60 |
فرنچپرس |
|
روش دمآوری |
ریزشی |
ریزشی |
غوطهوری |
|
فیلتر |
کاغذی ضخیم |
کاغذی نازک |
توری فلزی |
|
درجهی آسیاب |
متوسط رو به درشت |
متوسط رو به ریز |
درشت |
|
زمان دمآوری |
۴ تا ۵ دقیقه |
۲:۳۰ تا ۳:۳۰ |
حدود ۴ دقیقه |
|
بدنه و طعم |
سبک و بسیار شفاف |
متوسط و شفاف |
سنگین و پرروغن |
|
رسوب در فنجان |
تقریباً ندارد |
تقریباً ندارد |
کمی دارد |
|
حجم مناسب |
۱ تا ۸ فنجان |
۱ تا ۲ فنجان |
۱ تا ۴ فنجان |
|
سختی کار |
متوسط |
نیاز به دقت بیشتر |
ساده |
اگر برای چند نفر قهوهای شفاف میخواهید، کمکس انتخاب مناسبتری است. V60 برای دم کردن یک فنجان قهوه، کنترل بیشتری روی طعم به شما میدهد. فرنچ پرس هم برای کسانی مناسب است که قهوهی سنگینتر را به قهوهی شفاف ترجیح میدهند و دنبال روش سادهتری هستند.
نکات مهم در تهیه قهوه با کمکس
مهمترین نکاتی که در تهیه قهوه با کمکس باید بدانید، عبارتند از:
- کیفیت آب: از آبی با کیفیت مناسب و بدون بو و طعم استفاده کنید؛ آب تأثیر زیادی بر طعم نهایی قهوه دارد.
- درجه آسیاب: درجه آسیاب قهوه باید متوسط به سمت درشت باشد؛ آسیاب خیلی ریز میتواند باعث مسدود شدن فیلتر و کاهش کیفیت قهوه شود.
- نسبت قهوه به آب: نسبت استاندارد ۱:۱۵ تا ۱:۱۷ (یعنی ۱ گرم قهوه به ۱۵ تا ۱۷ میلیلیتر آب) توصیه میشود؛ اما میتوانید با توجه به سلیقه خود این نسبت را تنظیم کنید.
- دمای آب: دمای ایدهآل آب بین ۹۲ تا ۹۶ درجه سانتیگراد است؛ آب خیلی داغ یا خیلی سرد میتواند بر طعم قهوه تأثیر منفی بگذارد.
- زمان دمآوری: کل فرآیند دمآوری باید بین ۴ تا ۵ دقیقه طول بکشد؛ تنظیم زمان با کنترل سرعت ریختن آب امکانپذیر است.
با رعایت این نکات و تمرین مداوم، میتوانید قهوهای با کیفیت و طعمی بینظیر با استفاده از کمکس تهیه کنید و از آن لذت ببرید.
مطالعه بیشتر: گرید بندی قهوه چیست؟
چرا قهوه ساز کمکس جذاب است؟
- طعم شفاف و زلال: فیلتر ضخیم کمکس موجب حذف روغنها و ذرات معلق قهوه میشود که نتیجه آن یک فنجان قهوه تمیز و شفاف است.
- طراحی زیبا و کاربردی: کمکس نه تنها یک ابزار دمآوری بلکه یک قطعه هنری برای علاقهمندان طراحی است.
- کنترل دقیق بر فرآیند دمآوری: به دلیل نیاز به ریختن آب به صورت دستی، میتوانید فرآیند عصارهگیری را کاملا کنترل کنید.
خلاصه مقاله قهوه ساز کمکس چیست
کمکس یک قهوه ساز دستی با فیلتر کاغذی ضخیم است که قهوهای شفاف، کمرسوب و با تنواری سبک تهیه میکند. برای شروع، ۳۰ گرم قهوه با آسیاب متوسط رو به درشت و ۵۰۰ گرم آب با دمای ۹۲ تا ۹۶ درجه آماده کنید. ابتدا فیلتر را با آب داغ بشویید و آب را خالی کنید؛ سپس قهوه را اضافه کرده، ۶۰ گرم آب روی آن بریزید و ۳۰ تا ۴۰ ثانیه برای بلومینگ صبر کنید. باقی آب را آرام و مرحلهای اضافه کنید تا دمآوری در حدود ۴ تا ۵ دقیقه تمام شود. قهوه با رست روشن تا متوسط، نقطه شروع مناسبی است؛ اگر طعم نهایی تلخ و گس بود، آسیاب را کمی درشتتر و اگر ترش و کمعطر بود، کمی ریزتر کنید.

