اصطلاحات قهوه فقط به اسم نوشیدنیهای منوی کافه محدود نمیشوند؛ از واژههایی که هنگام سفارش اسپرسو میشنوید تا مفاهیمی مثل اکستراکشن، پروفایل رست، فرآوری، سینگل اورجین، بادی و دهها اصطلاح تخصصی دیگر، هرکدام بخشی از دنیای قهوه را توضیح میدهند. در این راهنما، اصطلاحات قهوه را از ۰ تا ۱۰۰ و در دستهبندیهای مختلف بررسی کردهایم تا این مطلب هم برای کسی که تازه با قهوه آشنا شده قابل استفاده باشد و هم برای باریستاها، کافهدارها و علاقهمندان حرفهای قهوه بهعنوان یک مرجع کامل و قابل مراجعه کاربرد داشته باشد.
اصطلاحات قهوه
اصطلاحات قهوه طیف گستردهای از واژهها را شامل میشود؛ از نام نوشیدنیها و روشهای دمآوری گرفته تا اصطلاحات مربوط به رست، آسیاب، فرآوری، طعم و عصارهگیری. در ادامه، تمامی اصطلاحات قهوه را از مفاهیم پایه تا واژههای تخصصیتر، بهصورت دسته بندیشده و ساده بررسی میکنیم.
اصطلاحات قهوه بر اساس منوی کافی شاپ
در جدول زیر رایجترین نوشیدنیهای منوی کافیشاپ را لیست کردهایم:
| اسم فارسی | انگلیسی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| اسپرسو | Espresso | شات قهوه غلیظ و پایه بسیاری از نوشیدنیهای کافیشاپی |
| ریسترتو | Ristretto | شات اسپرسوی کوتاهتر با حجم کمتر و طعم غلیظتر |
| لونگو | Lungo | اسپرسویی با آب بیشتر و زمان عصارهگیری طولانیتر |
| دوپیو | Doppio | دو شات اسپرسو در یک نوشیدنی |
| آمریکانو | Americano | اسپرسو رقیقشده با آب داغ |
| لاته | Latte | ترکیب اسپرسو، شیر بخار دادهشده و لایهای نازک از فوم |
| کاپوچینو | Cappuccino | ترکیب اسپرسو، شیر بخار دادهشده و فوم شیر با بافت متعادل |
| فلتوایت | Flat White | اسپرسو با شیر میکروفوم و بافتی یکدست و لطیف |
| کورتادو | Cortado | ترکیب اسپرسو و مقدار تقریباً برابر شیر گرم |
| ماکیاتو | Macchiato | اسپرسو با مقدار کمی فوم یا شیر، با طعم غالب قهوه |
| موکا | Mocha | ترکیب اسپرسو، شکلات و شیر |
| آفوگاتو | Affogato | بستنی، معمولاً وانیلی، که با یک شات اسپرسو سرو میشود |
| کنپانا | Con Panna | اسپرسو که روی آن خامه زدهشده قرار میگیرد |
در صورت علاقه بیشتر میتوانید تمامی آیتم های منوی بار گرم و منوی بار سرد کافه را به طور کامل مشاهده کنید.
اصطلاحات سفارش قهوه در کافه
برای سفارش دقیقتر قهوه در کافه، آشنایی با اصطلاحات مربوط به نوع شات، دما، شیر، طعمدهنده و نحوه سرو میتواند به شما کمک کند:
| اسم فارسی | انگلیسی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| سینگل شات | Single Shot | یک شات اسپرسو در نوشیدنی |
| دبل شات | Double Shot | دو شات اسپرسو در نوشیدنی |
| شات اضافه | Extra Shot | افزودن یک شات اسپرسو به نوشیدنی |
| دیکف | Decaf | قهوهای با مقدار بسیار کم کافئین |
| هافکف | Half-Caf | ترکیبی از قهوه معمولی و دیکف برای کافئین کمتر |
| اسکینی | Skinny | نوشیدنی تهیهشده با شیر کمچرب یا بدون چربی، معمولاً بدون افزودنیهای پرکالری |
| اکسترا هات | Extra Hot | درخواست سرو نوشیدنی با دمای بالاتر از حالت معمول |
| کاپوچینو درای | Dry Cappuccino | کاپوچینو با فوم بیشتر و شیر مایع کمتر |
| کاپوچینو وت | Wet Cappuccino | کاپوچینو با شیر بیشتر و فوم کمتر |
| آیس | Iced | نوشیدنی سرد که معمولاً همراه با یخ سرو میشود |
| سیروپ طعمدار | Flavored Syrup | افزودن سیروپ برای ایجاد طعمهایی مانند وانیل، کارامل یا فندق |
| شیر گیاهی | Plant-based Milk | شیرهای غیرلبنی مانند جو دوسر، بادام یا سویا |
| بیرونبر | To Go | نوشیدنی آمادهشده برای مصرف خارج از کافه |
اصطلاحات کارکنان کافه
برای درک بهتر فرآیند تهیه اسپرسو و کار باریستا، آشنایی با اصطلاحات فنی مربوط به عصارهگیری، تنظیم آسیاب، شیر و تجهیزات ضروری است:
| اسم فارسی | انگلیسی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| کرما | Crema | لایه کفمانند طلاییرنگ روی سطح اسپرسوی تازه عصارهگیریشده |
| پرتافیلتر | Portafilter | ابزار دستهداری که سبد قهوه را نگه میدارد و به هدگروپ متصل میشود |
| دوز | Dose | مقدار قهوه آسیابشدهای که برای هر شات استفاده میشود |
| تمپ | Tamping | فشرده و یکدست کردن قهوه آسیابشده داخل سبد پرتافیلتر |
| اکستراکشن | Extraction | فرآیند عبور آب از قهوه آسیابشده و استخراج ترکیبات محلول آن |
| اوراکستراکشن | Over Extraction | استخراج بیشازحد که معمولاً طعمی تلخ، خشک و گس ایجاد میکند |
| آندراکستراکشن | Under Extraction | استخراج ناکافی که معمولاً با طعم ترش، رقیق و ناپخته همراه است |
| چنلینگ قهوه | Channeling | ایجاد مسیرهای نامنظم آب در بستر قهوه و عصارهگیری نابرابر |
| ریشیو دمآوری | Brew Ratio | نسبت وزن قهوه خشک به وزن نوشیدنی نهایی، مانند ۱:۲ |
| یلد | Yield | وزن نوشیدنی نهایی حاصل از عصارهگیری اسپرسو |
| پری اینفیوژن | Pre-infusion | خیس کردن اولیه قهوه با فشار کم پیش از شروع عصارهگیری اصلی |
| دایلاین / کالیبره کردن | Dialing In | تنظیم آسیاب، دوز و زمان برای رسیدن به عصارهگیری مطلوب |
| استیم کردن شیر | Steaming | گرم کردن و ایجاد بافت مناسب در شیر با استفاده از بخار دستگاه اسپرسو |
| میکروفوم | Microfoam | فوم بسیار ریز و یکدست شیر که برای لاته و لاتهآرت استفاده میشود |
| لاته آرت | Latte Art | ایجاد طرح روی سطح نوشیدنی با استفاده از فوم شیر |
یکی از مفاهیم مهم در آمادهسازی اسپرسو که نادیده گرفته میشود Distribution یا توزیع یکنواخت پودر قهوه در سبد است؛ توزیع نامناسب میتواند احتمال چنلینگ و عصاره گیری نابرابر را افزایش دهد.
اصطلاحات قهوه بر اساس طعم و عطر
برای توصیف دقیق ویژگیهای حسی قهوه، باریستاها و قهوهدوستان از اصطلاحاتی برای بیان طعم، عطر، بافت و تجربه نوشیدن استفاده میکنند:
| اسم فارسی | انگلیسی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| اسیدیته | Acidity | ویژگی طعمی زنده و شاداب قهوه که میتواند یادآور مرکبات یا میوهها باشد |
| بادی | Body | میزان حس وزن، غلظت و بافت قهوه در دهان |
| آروما | Aroma | رایحهای که هنگام بو کردن قهوه، پیش و هنگام نوشیدن احساس میشود |
| نت طعمی | Tasting Notes | توصیف طعمها و رایحههای قابل تشخیص در قهوه، مانند شکلات، مرکبات یا گل |
| افترتیست / فینیش | Aftertaste / Finish | طعم و حسی که پس از بلعیدن یا نوشیدن قهوه در دهان باقی میماند |
| بالانس | Balance | هماهنگی میان ویژگیهایی مانند شیرینی، اسیدیته، تلخی و بادی |
| شیرینی | Sweetness | حس شیرین و دلپذیری که بهصورت طبیعی در قهوه قابل تشخیص است |
| تلخی | Bitterness | یکی از مزههای پایه قهوه که در میزان مناسب میتواند بخشی از پروفایل متعادل آن باشد |
| کلینکاپ | Clean Cup | شفافیت طعمی قهوه و نبود مزههای ناخوشایند یا مزاحم در فنجان |
| کاپینگ | Cupping | روش استاندارد ارزیابی و مقایسه عطر، طعم و ویژگیهای حسی قهوه |
اصطلاحات رست و آسیاب قهوه
برای انتخاب قهوه و روش دمآوری مناسب، شناخت اصطلاحات مربوط به درجه رست، فرآیند رست و اندازه آسیاب اهمیت زیادی دارد:
| اسم فارسی | انگلیسی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| لایت رست | Light Roast | رست روشن با حفظ بیشتر ویژگیهای ذاتی دانه و معمولاً اسیدیته بالاتر |
| مدیوم رست | Medium Roast | رست متوسط با تعادل بیشتر میان ویژگیهای دانه، شیرینی و تلخی |
| دارک رست | Dark Roast | رست تیره با طعمهای برشتهتر، تلخی بیشتر و اسیدیته کمتر |
| فرست کرک | First Crack | مرحلهای در رست که دانهها بر اثر آزاد شدن بخار و گاز با صدای ترکیدن شروع به ترک خوردن میکنند |
| سکند کرک | Second Crack | مرحله دوم ترکخوردن دانهها که معمولاً با رستهای تیرهتر مرتبط است |
| دیگسینگ | Degassing | خروج تدریجی گازهای ایجادشده، بهویژه CO₂، از دانه قهوه پس از رست |
| آسیاب تیغهای | Blade Grinder | آسیابی که با تیغه دانهها را خرد میکند و معمولا یکنواختی کمتری دارد |
| آسیاب بِرِر | Burr Grinder | آسیابی که دانه را بین دو سطح دندانهدار خرد میکند و کنترل و یکنواختی بیشتری ارائه میدهد |
| آسیاب ریز | Fine Grind | اندازه آسیاب ریز که معمولاً برای اسپرسو مناسب است |
| آسیاب متوسط | Medium Grind | اندازه آسیاب متوسط که برای روشهایی مانند کمکس و برخی روشهای فیلتری کاربرد دارد |
| آسیاب درشت | Coarse Grind | اندازه آسیاب درشت که معمولاً برای فرنچپرس و روشهای غوطهوری مناسب است |
اصطلاحات دانه و فرآوری قهوه
برای شناخت تفاوت قهوهها، بهتر است با اصطلاحات مربوط به گونه دانه، کیفیت، منشأ و روش فرآوری آشنا باشید:
| اسم فارسی | انگلیسی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| عربیکا | Arabica | یکی از مهمترین گونههای تجاری قهوه با عطر و تنوع طعمی بالا |
| روبوستا | Robusta | گونهای مقاومتر با کافئین بیشتر و معمولاً بادی و تلخی بالاتر |
| لیبریکا | Liberica | گونهای کمتر رایج با دانههای بزرگ و پروفایل عطری و طعمی متفاوت |
| قهوه سبز | Green Coffee | دانه قهوه خام و رستنشده که برای برشتهکاری آماده میشود |
| سینگل اورجین | Single Origin | قهوهای با منشأ مشخص که از یک منطقه، کشور یا مزرعه تهیه شده است |
| بلند / میکس | Blend | ترکیب دو یا چند نوع قهوه برای ایجاد پروفایل طعمی مشخص و متعادل |
| اسپشیالیتی | Specialty Coffee | قهوهای با کیفیت بالا که بر اساس استانداردهای تخصصی ارزیابی و درجهبندی میشود |
| کامرشیال | Commercial Coffee | قهوه تولیدشده برای بازار عمومی و مصرف گسترده که معمولاً تمرکز آن بر قیمت و دسترسی است |
| فرآوری واشد | Washed | روشی که در آن بخش زیادی از گوشت میوه پیش از خشککردن از دانه جدا میشود |
| فرآوری نچرال | Natural | دانه همراه با میوه قهوه خشک میشود و سپس میوه از آن جدا میشود |
| فرآوری هانی | Honey | روشی که بخشی از موسیلاژ میوه هنگام خشککردن روی دانه باقی میماند |
| پیبری | Peaberry | دانهای تکقلو که بهجای دو دانه معمول، بهصورت یک دانه درون میوه رشد کرده است |
اصطلاحات قهوه براساس روش های دمآوری و ابزار قهوه
برای انتخاب روش مناسب دمآوری، آشنایی با اصطلاحات مربوط به ابزارها و تکنیکهای رایج تهیه قهوه به شما کمک میکند:
| اسم فارسی | انگلیسی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| پوراور | Pour Over | روش دمآوری دستی که در آن آب بهصورت کنترلشده روی قهوه آسیابشده ریخته میشود |
| وی ۶۰ | V60 | ابزار مخروطی پوراور با شیارهای مارپیچی که برای دمآوری دستی استفاده میشود |
| کمکس | Chemex | ابزار شیشهای پوراور که با فیلتر کاغذی ضخیم، قهوهای شفاف و تمیز تولید میکند |
| فرنچ پرس | French Press | روش غوطهوری که در آن قهوه با آب دم شده و سپس با پیستون فیلتر میشود |
| ایروپرس | AeroPress | ابزار دستی دمآوری که با ترکیب فشار و غوطهوری، قهوه تهیه میکند |
| موکاپات | Moka Pot | ابزار اجاقی که آب را تحت فشار بخار از قهوه عبور میدهد و نوشیدنی غلیظی تولید میکند |
| سایفون | Siphon | روش دمآوری با استفاده از فشار بخار و خلأ برای عبور آب از قهوه |
| کلد برو | Cold Brew | قهوهای که با آب سرد یا دمای محیط و طی چند ساعت دمآوری میشود |
| قهوه ترک / جزوه | Turkish Coffee / Cezve | قهوهای با آسیاب بسیار ریز که در جزوه یا ایبریک روی حرارت تهیه میشود |
| بلوم | Bloom | مرحله اولیه دمآوری که با ریختن کمی آب، گازهای محبوس در قهوه آزاد میشوند |
| کتری گردنغازی | Gooseneck Kettle | کتری با لوله باریک و خمیده برای کنترل دقیق جریان و سرعت ریختن آب |
روشهای دمآوری را میتوان بهطور کلی در دو گروه غوطهوری (Immersion) و عبور آب از بستر قهوه (Percolation) بررسی کرد؛ فرنچ پرس نمونهای از غوطهوری و V60 نمونهای از عبور آب از بستر قهوه است.
اصطلاحات قهوه بر روی بسته بندی
برای خواندن اطلاعات روی بسته قهوه، این اصطلاحات به شما کمک میکنند منشأ، کیفیت، تازگی و نحوه تأمین دانه را بهتر ارزیابی کنید:
| اسم فارسی | انگلیسی | توضیح کوتاه |
|---|---|---|
| تاریخ رست | Roast Date | تاریخی که دانه قهوه برشته شده و برای ارزیابی تازگی قهوه اهمیت دارد |
| ارتفاع کشت | MASL | ارتفاع محل کشت قهوه از سطح دریا که میتواند بر ویژگیهای دانه و پروفایل طعمی اثر بگذارد |
| واریته | Varietal | نوع یا رقم گیاه قهوه، مانند Bourbon، Typica یا Caturra |
| نمره کاپینگ / امتیاز SCA | Cupping Score / SCA Score | امتیازی که برای ارزیابی کیفیت حسی قهوه بر اساس یک سیستم امتیازدهی تخصصی استفاده میشود |
| کیو گریدر | Q Grader | ارزیاب حرفهای قهوه که برای سنجش و توصیف کیفیت حسی دانه آموزش و گواهی تخصصی دارد |
| لات | Lot | مقدار مشخصی از قهوه که با منشأ، مزرعه یا ویژگیهای تولیدی مشخص تفکیک شده است |
| میکرولات | Microlot | لات کوچک و تفکیکشده با ویژگیها یا منشأ مشخص که معمولاً برای قهوههای خاصتر استفاده میشود |
| فِرتِرِید | Fair Trade | چارچوب تجاری با استانداردهای مشخص برای شرایط خرید و تجارت منصفانهتر با تولیدکنندگان |
| دایرکت ترید | Direct Trade | مدل تأمین قهوه با ارتباط مستقیمتر میان خریدار و تولیدکننده، بدون تعریف یک استاندارد واحد جهانی |
| دریچه یکطرفه | One-way Valve | دریچهای روی بسته که اجازه خروج گازهای قهوه را میدهد و مانع ورود هوا به داخل بسته میشود |
اصطلاحات رایج قهوه اما اشتباه در ایران
برای جلوگیری از اشتباه در خرید یا سفارش قهوه، بعضی اصطلاحات رایج در ایران نیاز به یک توضیح کوتاه دارند؛ چون گاهی یک روش دمآوری، نام برند یا شیوه سرو با نوع دانه اشتباه گرفته میشود:
| اصطلاح رایج | برداشت اشتباه | تعریف دقیقتر |
|---|---|---|
| قهوه فرانسه | یک نوع دانه یا گونه قهوه | معمولا در ایران به قهوهای با آسیاب درشت و مناسب فرنچپرس یا روشهای فیلتری گفته میشود؛ «فرانسه» گونه یا نوع دانه نیست. |
| قهوه اسپرسو | نوع خاصی از دانه قهوه | اسپرسو روش تهیه و عصارهگیری است، نه گونه دانه. هر دانه قهوه را میتوان با تنظیم مناسب برای اسپرسو استفاده کرد. |
| نسکافه | نام عمومی تمام قهوههای فوری | Nescafé یک برند است؛ اصطلاح عمومی برای این گروه «قهوه فوری» (Instant Coffee) است. |
| قهوه عربی | همان عربیکا | قهوه عربی به سبک تهیه یا فرهنگ مصرف قهوه در کشورهای عربی اشاره دارد، در حالی که عربیکا (Arabica) یک گونه مهم قهوه است. |
| قهوه ترک | یک نوع دانه قهوه | قهوه ترک روش تهیه است که با قهوه بسیار ریزآسیابشده در جزوه یا ایبریک آماده میشود؛ دانه مخصوصی به نام «دانه قهوه ترک» وجود ندارد. |
| قهوه فرانسه در مقابل اسپرسو | دو نوع دانه متفاوت | تفاوت اصلی به روش دمآوری، اندازه آسیاب و در برخی موارد درجه رست مربوط است، نه اینکه دانهها دو نوع متفاوت باشند. |
| قهوه ۱۰۰٪ عربیکا | عربیکا یعنی حتما کیفیت بالا | عربیکا نام گونه است و بهتنهایی تضمین کننده کیفیت نیست؛ منشا، واریته، فرآوری، رست و نگهداری نیز اهمیت دارند. |
| قهوه ۱۰۰٪ روبوستا | قهوه بیکیفیت | روبوستا یک گونه متفاوت از قهوه است و کیفیت آن به خاستگاه، فرآوری و انتخاب دانه بستگی دارد؛ الزاما معادل قهوه بیکیفیت نیست. |
خلاصه مقاله اصطلاحات قهوه
شناخت اصطلاحات قهوه فقط برای باریستاها و افراد حرفهای کاربرد ندارد و میتواند به هر کسی در انتخاب دانه، سفارش نوشیدنی، خرید قهوه و دمآوری بهتر کمک کند. در این راهنما بیش از ۱۰۰ اصطلاح را از مفاهیم پایهای مثل اسپرسو، لاته، رست و آسیاب تا اصطلاحات تخصصیتری مانند اکستراکشن، دایلاین، میکرولات و روشهای فرآوری بررسی کردیم. لازم نیست همه این واژهها را یکباره یاد بگیرید؛ با شناخت اصطلاحات مرتبط با روش مصرف و دمآوری مورد علاقهتان شروع کنید و بهمرور سراغ مفاهیم تخصصیتر بروید.
منبع: coffeebros.com

